Trước khi bước vào công việc quản trị mạng, tôi đã trải qua những năm tháng bắt đầu từ lắp https://lyquoctan.com/tu-lap-rap-may-tinh-den-nghe-it-support/ráp máy tính đến công việc IT Support. Chính giai đoạn đó giúp tôi tích lũy những kinh nghiệm thực tế đầu tiên để bước sang một môi trường IT chuyên nghiệp hơn.
Giữa năm 2009, tôi bắt đầu công việc quản trị mạng tại Vantage Logistics. Trước đó, tôi đã có một thời gian làm IT Support tại hệ thống trung tâm Anh ngữ, nơi tôi quen với việc xử lý máy tính, mạng, máy in và những sự cố phát sinh hằng ngày. Nhưng khi bước vào Vantage, tôi bắt đầu một giai đoạn hoàn toàn khác: từ một người chủ yếu xử lý sự cố, tôi dần trở thành người trực tiếp xây dựng và chịu trách nhiệm cho hệ thống CNTT của doanh nghiệp.
Thời điểm ấy, Vantage Logistics chỉ có hơn 20 nhân sự. Quy mô công ty còn nhỏ, nhưng chính điều đó lại cho tôi cơ hội được tham gia rất sâu vào hầu hết những gì liên quan đến CNTT: từ máy tính người dùng, mạng nội bộ, tổng đài điện thoại cho đến mail server, data server và Domain Controller.
Tôi không biết lúc đó rằng công việc mình vừa bắt đầu sẽ trở thành chặng đường dài nhất trong sự nghiệp của mình. Tôi chỉ biết rằng từ đây, những gì tôi học được không còn nằm ở từng chiếc máy tính riêng lẻ nữa, mà bắt đầu mở rộng thành cả một hệ thống.
Từ IT Support đến người xây dựng hệ thống
Khi còn làm IT Support, phần lớn công việc của tôi bắt đầu khi một vấn đề xảy ra. Máy tính không hoạt động, mạng mất kết nối, máy in gặp lỗi hay người dùng cần hỗ trợ thì người IT sẽ tìm nguyên nhân và xử lý. Công việc đó đã cho tôi nền tảng rất quan trọng về troubleshooting và cách làm việc với người sử dụng.
Tại Vantage Logistics, trách nhiệm của tôi dần thay đổi. Tôi vẫn làm IT Support hằng ngày, nhưng đồng thời bắt đầu phải suy nghĩ đến những vấn đề lớn hơn: mạng nội bộ nên được tổ chức thế nào, dữ liệu của công ty lưu ở đâu, tài khoản người dùng quản lý ra sao, email vận hành thế nào và điều gì sẽ xảy ra nếu một trong những hệ thống đó ngừng hoạt động.
Đó là lúc tôi bắt đầu hiểu rằng quản trị mạng không chỉ là sửa mạng khi mạng bị lỗi. Công việc thực sự còn nằm ở việc xây dựng, duy trì và giữ cho hệ thống đủ ổn định để mọi người có thể sử dụng nó mỗi ngày mà không phải nghĩ nhiều đến những thứ đang vận hành phía sau.
Từ xử lý những hệ thống người khác đã xây dựng, tôi bắt đầu tự xây dựng hệ thống của mình.
Tự xây dựng Mail Server riêng cho Vantage
Một trong những công việc tôi nhớ nhất trong giai đoạn đầu tại Vantage là xây dựng mail server riêng cho công ty. Trước khi tôi vào làm, hệ thống email của Vantage đang sử dụng dịch vụ thuê từ bên ngoài. Tôi bắt đầu tìm hiểu và từng bước dựng một mail server để công ty có thể chủ động hơn trong việc quản lý email của mình.
Nói về mail server ngày nay có thể khá đơn giản. Doanh nghiệp có rất nhiều lựa chọn dịch vụ email, cloud và những nền tảng đã được chuẩn hóa. Nhưng vào năm 2009, với điều kiện hạ tầng Internet lúc đó, việc tự vận hành một mail server tại một doanh nghiệp nhỏ là một trải nghiệm rất khác.
Internet khi ấy còn sử dụng đường truyền cáp đồng và tốc độ khá chậm so với bây giờ. Đường truyền không phải lúc nào cũng ổn định, và một trong những vấn đề khó chịu nhất của mail server thời gian đầu chính là địa chỉ IP động.
Những ngày đi gỡ blacklist cho Mail Server
Khi sử dụng IP động, địa chỉ IP có thể thay đổi. Có những IP từng bị sử dụng cho spam hoặc đã có lịch sử không tốt, và khi mail server sử dụng phải những địa chỉ như vậy, email gửi ra bên ngoài có thể bị từ chối hoặc bị đưa vào thư rác.
Có những giai đoạn việc kiểm tra blacklist gần như trở thành công việc hằng ngày của tôi. Mail gửi không đi được, gửi đến một số hệ thống bị chặn hoặc bị đánh dấu spam, tôi lại phải kiểm tra IP, xác định nơi nào đang blacklist và tìm cách gỡ.
Đó là một công việc khá mất thời gian. Nhưng nhờ vậy tôi bắt đầu hiểu sâu hơn rằng để một email đi từ server của mình đến được hộp thư của người nhận, phía sau nó còn rất nhiều yếu tố mà người sử dụng bình thường không bao giờ nhìn thấy.
Sau này, khi Vantage có được IP tĩnh riêng, mail server bắt đầu ổn định hơn rất nhiều. Những vấn đề liên quan đến blacklist giảm dần và tôi cũng có điều kiện hoàn thiện hệ thống tốt hơn qua từng giai đoạn.
Nhìn lại, đây là một trong những bài học thực tế rất đáng giá của tôi. Không phải thứ gì dựng lên và chạy được cũng có nghĩa là đã hoàn thành. Một hệ thống thực sự chỉ có giá trị khi nó có thể hoạt động ổn định trong thời gian dài.
Data Server và Domain Controller – hệ thống bắt đầu thành hình
Song song với mail server, tôi bắt đầu xây dựng data server để phục vụ việc lưu trữ và chia sẻ dữ liệu trong công ty. Thay vì dữ liệu nằm rải rác trên từng máy tính, tôi dần tổ chức lại để người dùng có thể làm việc với dữ liệu tập trung và việc quản lý trở nên rõ ràng hơn.
Tôi cũng xây dựng Domain Controller, đưa việc quản lý tài khoản người dùng và máy tính vào một hệ thống tập trung. Khi số lượng nhân viên còn ít, người ta rất dễ nghĩ rằng quản lý thủ công cũng được. Nhưng khi doanh nghiệp lớn dần, cách làm đó sẽ nhanh chóng trở nên khó kiểm soát.
Những công việc này giúp tôi hiểu thêm một điều rất quan trọng: CNTT doanh nghiệp không chỉ là phần cứng. Dữ liệu, tài khoản, quyền truy cập và cách các máy tính làm việc với nhau mới chính là phần tạo nên một hệ thống.
Từ đó, mỗi khi nghĩ đến một giải pháp kỹ thuật, tôi bắt đầu đặt câu hỏi không chỉ là “nó có chạy không?”, mà còn là “sau này khi công ty lớn hơn thì hệ thống này có còn phù hợp không?”.
Mạng nội bộ, tổng đài và những thứ kết nối với nhau
Công việc của tôi lúc ấy không chỉ xoay quanh server. Tôi còn phụ trách mạng nội bộ, các thiết bị kết nối và hệ thống tổng đài điện thoại của công ty, đồng thời tiếp tục hỗ trợ máy tính và người sử dụng mỗi ngày.
Càng làm, tôi càng nhận ra rằng những hệ thống này không thực sự tách rời nhau. Máy tính cần mạng để truy cập dữ liệu, người dùng cần tài khoản để đăng nhập, email cần server và Internet để hoạt động, còn toàn bộ công việc của doanh nghiệp lại phụ thuộc vào việc những thành phần đó có vận hành ổn định hay không.
Đây là giai đoạn tôi bắt đầu hình thành cách nhìn theo hệ thống. Khi một người dùng báo lỗi, tôi không còn chỉ nhìn vào chiếc máy trước mặt mà bắt đầu kiểm tra cả chuỗi liên quan phía sau.
Tư duy đó về sau theo tôi rất lâu trong công việc:
Thiết bị → kết nối → mạng → server → dịch vụ → người sử dụng.
Vừa làm, vừa học thêm về quản trị mạng
Trong thời gian làm tại Vantage, tôi cũng tiếp tục học thêm các khóa quản trị mạng tại Trung tâm Nhất Nghệ. Đây là một trung tâm đào tạo CNTT khá quen thuộc với những người làm kỹ thuật vào thời điểm đó, dù sau này trung tâm không còn hoạt động như trước nữa.
Điều tôi thấy có giá trị nhất không phải chỉ là những kiến thức học được trong lớp. Khi ban ngày đang trực tiếp vận hành mail server, data server, Domain Controller và hệ thống mạng, đến lớp học những vấn đề liên quan, tôi có thể liên hệ ngay với những gì mình đang gặp trong thực tế.
Có những kiến thức học xong hôm nay, ngày mai tôi có thể nghĩ đến việc áp dụng vào hệ thống. Ngược lại, có những sự cố ở công ty khiến tôi nhận ra mình còn thiếu kiến thức và phải tìm hiểu thêm.
Đó là cách tôi học nghề trong phần lớn những năm đầu của mình:
Làm thực tế để biết mình còn thiếu gì, rồi học thêm để quay lại giải quyết công việc tốt hơn.
Tôi chưa bao giờ nghĩ việc học nghề IT có một điểm kết thúc rõ ràng. Công nghệ thay đổi liên tục, còn mỗi hệ thống thực tế lại đặt ra những vấn đề mà sách vở không thể mô tả hết.
Quản trị mạng năm 2009 rất khác hôm nay
Mỗi khi nhìn lại thời điểm năm 2009, tôi thấy môi trường công nghệ khi đó rất khác so với hiện tại. Internet cáp đồng còn chậm, hệ thống thường được đặt trực tiếp tại doanh nghiệp và rất nhiều thứ người quản trị phải tự mình tìm hiểu, cài đặt, cấu hình rồi vận hành.
Ngày nay, nhiều doanh nghiệp có thể lựa chọn cloud, Microsoft 365, Google Workspace và rất nhiều dịch vụ hạ tầng khác. Tốc độ Internet cũng đã khác hoàn toàn so với thời kỳ tôi bắt đầu làm quản trị mạng.
Nhưng chính những giới hạn của công nghệ thời đó lại cho tôi một cơ hội rất lớn để học. Khi một hệ thống gặp vấn đề, tôi phải tìm hiểu khá sâu để biết lỗi nằm ở server, mạng, đường truyền, DNS, IP hay một thành phần nào khác.
Tôi không chỉ học cách sử dụng một công nghệ. Tôi học cách tìm nguyên nhân của vấn đề.
IT Support vẫn luôn là một phần của công việc
Dù đã bắt đầu quản trị mail server, data server, Domain Controller và mạng nội bộ, tôi vẫn tiếp tục làm IT Support. Người dùng gặp vấn đề với máy tính, phần mềm, email hay thiết bị thì tôi vẫn là người trực tiếp hỗ trợ.
Sau này tôi mới thấy rằng giai đoạn IT Support trước đó không hề tách biệt với công việc quản trị hệ thống. Ngược lại, nó chính là nền móng giúp tôi hiểu được hệ thống ở phía người sử dụng.
Một server có thể được cấu hình rất tốt, nhưng nếu người dùng không truy cập được dữ liệu thì công việc vẫn chưa hoàn thành. Một hệ thống email có thể chạy bình thường trên server, nhưng nếu thư của khách hàng không đến được thì doanh nghiệp vẫn đang gặp vấn đề.
Vì vậy, tôi dần hình thành một nguyên tắc khá đơn giản:
Đối với người làm IT, hệ thống chỉ thực sự hoạt động khi người sử dụng có thể làm được công việc của họ.
Hai năm đầu – từ xử lý sự cố đến chịu trách nhiệm cho hệ thống
Khoảng hai năm đầu tại Vantage là giai đoạn tôi thay đổi rất nhiều về tư duy nghề nghiệp. Nếu trước đó tôi quen với việc xử lý từng chiếc máy tính và từng sự cố, thì lúc này tôi bắt đầu phải nghĩ đến sự ổn định của cả một hệ thống.
Mail server, data server, Domain Controller, mạng nội bộ hay tổng đài đều là những công nghệ khác nhau. Nhưng điều quan trọng tôi học được không nằm ở tên gọi của chúng.
Điều quan trọng hơn là hiểu rằng phía sau hoạt động hằng ngày của một doanh nghiệp luôn có những hệ thống âm thầm vận hành. Và trách nhiệm của người làm IT là giữ cho những hệ thống đó hoạt động đủ ổn định để mọi người gần như không phải nghĩ đến sự tồn tại của chúng.
Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu
Khi bước vào Vantage Logistics giữa năm 2009, tôi chỉ nghĩ rằng mình đang bắt đầu một công việc mới. Tôi không thể biết rằng nơi đây sau này sẽ trở thành chặng đường dài nhất trong sự nghiệp của mình – 15 năm.
Hai năm đầu là thời gian tôi xây dựng những hệ thống đầu tiên, đồng thời cũng xây dựng nền móng cho chính mình về quản trị mạng, quản trị hệ thống và tư duy vận hành CNTT doanh nghiệp.
Nhưng Vantage sau đó không dừng lại ở một doanh nghiệp chỉ hơn 20 người, và công việc của tôi cũng không dừng lại ở mail server hay mạng nội bộ.
Khi công ty phát triển, những yêu cầu mới, hệ thống mới và trách nhiệm mới cũng bắt đầu xuất hiện.
Đó là một câu chuyện khác của chặng đường 15 năm tại Vantage Logistics.