Nếu chỉ nhìn vào số năm, hơn 20 năm làm việc có thể được hiểu đơn giản là một khoảng thời gian khá dài.
Nhưng với tôi, kinh nghiệm làm việc không nằm ở việc mình đã đi làm bao nhiêu năm. Nó nằm ở những gì mình từng trải qua, những vấn đề mình từng gặp và cách mình giải quyết chúng.
Tôi bắt đầu con đường nghề nghiệp từ những công việc rất cơ bản trong lĩnh vực CNTT: lắp ráp máy tính, cài đặt phần mềm và giao máy cho khách hàng.
Sau đó, tôi làm IT Support cho một chuỗi trung tâm Anh ngữ rồi chuyển sang quản trị hệ thống mạng doanh nghiệp.
Những năm sau đó, công việc ngày càng mở rộng.
Từ IT, tôi bắt đầu tham gia xây dựng văn phòng, điện nhẹ, camera, kiểm soát cửa, tổng đài, PCCC, điều hòa không khí và nội thất.
Sau này, tôi tiếp tục bước sang căn hộ, tự động hóa và nhà thông minh.
Nhìn lại chặng đường ấy, tôi nhận ra những công việc tưởng như rất khác nhau thực ra lại liên kết với nhau.
Mỗi công việc cho tôi thêm một phần kiến thức. Mỗi dự án cho tôi thêm một cách nhìn.
Và mỗi sự cố lại cho tôi một bài học mà đôi khi sách vở không thể dạy được.
Những công việc đầu tiên dạy tôi tính kỷ luật
Sau khi học CNTT tại TP.HCM, công việc đầu tiên của tôi liên quan đến lắp ráp và giao máy tính.
Thời điểm đó, tôi thường bắt đầu công việc từ khoảng 7 giờ sáng. Có những ngày công việc kéo dài đến 7 giờ tối.
Công việc lúc đó không có gì quá đặc biệt.
Tôi lắp máy, cài Windows, cài phần mềm, kiểm tra thiết bị, đóng gói rồi giao cho khách hàng.
Có những lúc phải mang cả bộ máy tính đến tận nơi, lắp đặt hoàn chỉnh và kiểm tra lại để chắc chắn khách hàng có thể sử dụng.
Chính những công việc tưởng như rất đơn giản ấy lại tạo cho tôi những thói quen nghề nghiệp đầu tiên.
Tôi hiểu rằng khi đã nhận một công việc thì phải cố gắng hoàn thành đến nơi đến chốn.
Không thể chỉ nói thiết bị đã giao xong là hết trách nhiệm.
Nếu máy tính chưa hoạt động, phần mềm chưa chạy hoặc khách hàng chưa sử dụng được thì công việc vẫn chưa thực sự kết thúc.
Sau này, dù chuyển sang quản trị mạng, thi công văn phòng hay nhà thông minh, tôi vẫn giữ suy nghĩ đó.
Kết quả cuối cùng mới là điều khách hàng quan tâm.
IT Support dạy tôi cách tìm nguyên nhân của vấn đề
Sau giai đoạn làm máy tính, tôi có thời gian làm IT Support cho một hệ thống khoảng 20 trung tâm Anh ngữ.
Có ngày tôi phải di chuyển qua 4–5 cơ sở khác nhau.
Mỗi nơi lại có một vấn đề khác nhau: máy tính không khởi động, không truy cập được mạng, không in được hoặc phần mềm không hoạt động.
Có khi lỗi nằm ở email, máy chiếu hay một thao tác rất đơn giản của người sử dụng.
Thời gian đó giúp tôi hiểu một điều rất quan trọng.
Người sử dụng không cần biết lỗi kỹ thuật nằm ở đâu.
Họ chỉ biết hệ thống không hoạt động và họ cần tiếp tục công việc.
Nhiệm vụ của người làm kỹ thuật là tìm ra nguyên nhân.
Đó có thể là phần cứng, Windows, mạng, phần mềm hoặc đôi khi chính là cách người dùng thao tác.
Công việc IT Support dạy tôi cách kiểm tra từng khả năng và loại trừ nguyên nhân.
Quan trọng hơn, tôi học được cách không vội kết luận khi chưa có đủ thông tin.
Đây là một trong những kinh nghiệm làm việc thực tế mà tôi vẫn sử dụng cho đến ngày hôm nay.
Khi gặp một hệ thống có vấn đề, tôi thường không bắt đầu bằng việc thay thiết bị.
Tôi cố gắng hiểu hệ thống được thiết kế như thế nào, lỗi xuất hiện ở đâu và nguyên nhân thực sự nằm ở thiết bị hay ở cách cả hệ thống đang vận hành.
Quản trị mạng doanh nghiệp giúp tôi hình thành tư duy hệ thống
Giữa năm 2009, tôi bắt đầu làm việc tại Vantage Logistics.
Thời điểm tôi vào công ty, quy mô chỉ khoảng hơn 20 người.
Tôi gắn bó với Vantage trong khoảng 15 năm. Đây cũng là giai đoạn ảnh hưởng rất lớn đến cách tôi làm nghề sau này.
Ban đầu, công việc của tôi chủ yếu là IT.
Nhưng khi doanh nghiệp phát triển, hệ thống CNTT cũng phải phát triển theo.
Từ những máy tính riêng lẻ, dần hình thành hệ thống mạng nội bộ, Mail Server, Data Server, Domain Controller, Internet, Wi-Fi và tổng đài.
Bên cạnh đó còn có máy tính người dùng, sao lưu dữ liệu và các văn phòng ở nhiều khu vực khác nhau.
Lúc đó tôi bắt đầu hiểu rõ hơn sự khác biệt giữa một thiết bị và một hệ thống.
Một thiết bị tốt chưa chắc tạo ra một hệ thống tốt.
Một hệ thống tốt phải có sự liên kết giữa nhiều thành phần và quan trọng hơn là phải ổn định.
Tôi cũng nhận ra rằng hệ thống càng lớn thì càng phải được tổ chức rõ ràng.
Dây phải được đánh dấu. Thiết bị phải có sơ đồ.
Thông tin cấu hình phải được quản lý và dữ liệu phải được sao lưu.
Khi xảy ra sự cố, người kỹ thuật phải biết nên kiểm tra từ đâu.
Đó là lúc tư duy của tôi bắt đầu thay đổi.
Tôi không còn nhìn từng thiết bị riêng lẻ mà bắt đầu nhìn cả hệ thống.
Bước ngoặt từ IT sang xây dựng văn phòng
Năm 2017 là một bước ngoặt khá lớn trong công việc của tôi.
Vantage Logistics chuyển văn phòng từ 386 Hoàng Diệu sang 151–155 Bến Vân Đồn.
Nhà thầu ban đầu không thể hoàn thành dự án đúng như kế hoạch.
Trong khi đó, thời gian chuyển văn phòng đã đến rất gần.
Tôi cùng Mr. Kent được giao tham gia xử lý phần công việc còn lại để kịp tiến độ trước kỳ nghỉ 30/4.
Từ thời điểm đó, phạm vi công việc của tôi bắt đầu thay đổi rất mạnh.
Trước đây tôi chủ yếu quan tâm đến máy tính và hệ thống mạng.
Bây giờ tôi phải nhìn cả một văn phòng.
Điện, mạng LAN, Wi-Fi, camera, kiểm soát cửa, chấm công, tổng đài, chiếu sáng, máy lạnh, PCCC và nội thất đều liên quan với nhau.
Tất cả phải kết nối trong cùng một không gian.
Quan trọng hơn, mọi thứ phải hoàn thành đúng thời điểm để doanh nghiệp có thể chuyển vào làm việc.
Sau dự án đó, tôi tiếp tục tham gia nhiều công trình văn phòng khác của Vantage tại TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Hải Phòng và Cambodia.
Đây có lẽ là giai đoạn tôi thay đổi rõ nhất về cách nhìn công việc.
Từ một người làm IT, tôi dần trở thành người phải hiểu cách vận hành của cả một không gian làm việc.
Làm công trình dạy tôi rằng thực tế luôn khác bản vẽ
Khi mới bước sâu hơn vào lĩnh vực thi công, tôi từng nghĩ rằng nếu bản vẽ đã tốt thì công trình sẽ triển khai tương đối thuận lợi.
Nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
Bản vẽ có thể rất đẹp. Thiết kế 3D cũng có thể rất hoàn chỉnh.
Nhưng khi ra công trường, rất nhiều thứ có thể thay đổi.
Hiện trạng có thể khác so với lúc khảo sát.
Một đường ống có thể nằm đúng vị trí dự kiến đi dây.
Máy lạnh có thể vướng trần. Hệ thống PCCC có thể ảnh hưởng đến bố trí nội thất.
Tòa nhà cũng có thể thay đổi yêu cầu thi công.
Vật tư dự kiến có thể không có sẵn.
Một đội thi công chậm còn có thể kéo theo nhiều đội khác phải chờ.
Lúc đó tôi hiểu rằng kinh nghiệm của người làm công trình không chỉ nằm ở khả năng đọc bản vẽ.
Nó nằm rất nhiều ở khả năng xử lý những vấn đề không có trong bản vẽ.
Khi gặp một tình huống phát sinh, nếu chỉ nói “không làm được” thì chưa giải quyết được vấn đề.
Điều cần làm là tìm một phương án khác đáp ứng được nhiều yếu tố cùng lúc: kỹ thuật, an toàn, thẩm mỹ, chi phí và tiến độ.
Những dự án ở xa dạy tôi cách thích nghi
Một trải nghiệm mà tôi nhớ khá rõ là dự án văn phòng Vantage tại Cambodia.
Diện tích văn phòng khoảng 120 m².
Công việc không chỉ là lắp đặt mạng hay máy tính.
Tôi tham gia từ bố trí công năng, lên 3D, điện nhẹ, camera, kiểm soát cửa, chấm công đến điều hòa, chiếu sáng và nội thất.
Sau đó còn phải tháo thiết bị tại văn phòng cũ và lắp đặt lại tại văn phòng mới.
Toàn bộ việc chuyển văn phòng phải thực hiện trong khoảng hai ngày cuối tuần để hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động của công ty.
Khó khăn lớn nhất lại không hẳn nằm ở kỹ thuật.
Đó là việc mua vật tư ở một đất nước khác.
Tôi không biết nơi nào bán đúng loại vật tư mình cần. Ngôn ngữ cũng là một trở ngại.
Cuối cùng, tôi phải tìm nhiều cách khác nhau.
Tôi nhờ tài xế tuk-tuk, hỏi cộng đồng người Việt và nhờ những người quen từng làm việc tại Vantage hỗ trợ.
Dự án đó cho tôi thêm một bài học.
Người làm kỹ thuật đôi khi không chỉ cần kiến thức kỹ thuật.
Phải biết thích nghi, biết tìm người hỗ trợ và biết thay đổi phương án khi điều kiện thực tế khác với những gì mình quen thuộc.
Sau đó, dự án văn phòng Vantage Hà Nội với tổng diện tích khoảng 220 m² lại đặt ra một bài toán khác về tiến độ và phối hợp thi công.
Mỗi công trình có một khó khăn riêng.
Và chính những khó khăn đó tạo nên kinh nghiệm.
Quản lý dự án dạy tôi rằng không ai có thể làm mọi thứ một mình
Khi công việc mở rộng, tôi phải làm việc với ngày càng nhiều đội thi công.
Có đội xây dựng, điện, điện nhẹ, máy lạnh, PCCC, nội thất, camera, mạng và thiết bị.
Mỗi đội có chuyên môn riêng.
Nhưng tất cả lại phụ thuộc lẫn nhau.
Một công việc làm sai thứ tự có thể khiến phần việc phía sau phải tháo ra làm lại.
Một đội thi công trễ có thể ảnh hưởng đến tiến độ của cả công trình.
Từ đó tôi học được rằng người điều phối dự án không nhất thiết phải là người giỏi nhất trong từng chuyên môn.
Nhưng phải hiểu đủ để biết việc gì cần làm trước, việc gì có thể làm song song và việc gì phải chờ.
Quan trọng hơn, phải biết hạng mục nào nếu làm sai sẽ gây ảnh hưởng đến toàn bộ phần việc phía sau.
Đây là một loại kinh nghiệm làm việc mà tôi cho rằng rất khó học chỉ qua lý thuyết.
Phải trải qua công trình thực tế mới thấy hết sự phụ thuộc giữa các hạng mục.
PCCC và an toàn khiến tôi thay đổi cách đánh giá một công trình
Trong thời gian làm việc tại Vantage, ngoài IT và xây dựng văn phòng, tôi còn đảm nhiệm vai trò đội trưởng PCCC.
Tôi tham gia làm việc với cơ quan PCCC, chuẩn bị hồ sơ, tổ chức diễn tập và xử lý các công việc liên quan đến an toàn tại văn phòng.
Trải nghiệm đó khiến tôi chú ý nhiều hơn đến một yếu tố mà đôi khi người ta chỉ quan tâm sau cùng.
Đó là an toàn.
Một hệ thống hoạt động được chưa chắc đã là một hệ thống tốt.
Một công tắc bật được không có nghĩa là cách đấu điện phía sau đã an toàn.
Một thiết bị chạy được không có nghĩa là nó được lắp đúng.
Một tủ điện hoạt động bình thường hôm nay cũng không có nghĩa vài năm sau nó vẫn dễ bảo trì.
Trong thực tế, tôi đã gặp những trường hợp dây điện không được đánh dấu, nguồn đấu không chắc chắn hoặc thiết bị đặt trên trần nhưng không có hộp bảo vệ.
Có những hệ thống sau vài năm không còn ai biết thiết bị nào đang điều khiển khu vực nào.
Những chi tiết này đôi khi không gây ảnh hưởng ngay lập tức.
Nhưng khi sự cố xảy ra, chúng có thể làm việc sửa chữa trở nên rất khó khăn và thậm chí gây rủi ro về an toàn.
Vì vậy, càng làm lâu tôi càng không thích tư duy:
“Chạy được là được.”
Một công trình tốt phải nghĩ đến cả vận hành và bảo trì sau này.
Nội thất giúp tôi hiểu công nghệ phải phục vụ không gian sống
Sau nhiều năm làm văn phòng, công việc của tôi dần mở rộng sang nội thất căn hộ và nhà ở.
Đây lại là một trải nghiệm rất khác.
Trong văn phòng, hiệu quả vận hành thường được đặt lên hàng đầu.
Trong nhà ở, ngoài kỹ thuật còn có thẩm mỹ, thói quen sinh hoạt, sự tiện lợi và cảm giác của người sống trong không gian đó.
Từ đây tôi bắt đầu hiểu rõ hơn rằng công nghệ không thể đứng riêng.
Một ngôi nhà có rất nhiều thiết bị thông minh nhưng người sử dụng cảm thấy phức tạp thì chưa chắc đã là một ngôi nhà thông minh.
Công nghệ chỉ có giá trị khi giúp cuộc sống thuận tiện hơn.
Tôi thường nhìn lại hành trình của mình theo một chuỗi khá rõ:
IT → quản trị mạng → hạ tầng → thi công văn phòng → nội thất → tự động hóa → Smart Home.
Nếu không có những giai đoạn trước, có lẽ tôi cũng sẽ nhìn Smart Home đơn giản như một tập hợp các thiết bị.
Nhưng sau nhiều công trình, tôi nhìn nó giống một hệ thống hơn.
Hệ thống điện, mạng Wi-Fi, thiết bị điều khiển, chiếu sáng, máy lạnh, camera và an ninh đều phải liên kết với nhau.
Và ở trung tâm của tất cả vẫn là người sử dụng.
Bàn giao công trình chưa phải là kết thúc
Có một điều tôi ngày càng quan tâm nhiều hơn sau nhiều năm làm nghề.
Một công trình tốt không chỉ được đánh giá vào ngày bàn giao.
Ngày bàn giao, hầu hết thiết bị đều mới.
Mọi thứ thường hoạt động tốt.
Nhưng một năm sau thì sao?
Ba năm sau hay năm năm sau thì sao?
Khi một thiết bị hỏng, có dễ tìm không?
Dây có được đánh dấu không?
Có biết thiết bị nào điều khiển phòng nào không?
Có tài liệu để người kỹ thuật khác tiếp tục bảo trì không?
Thiết bị còn được hỗ trợ hay không?
Nhà cung cấp có còn hỗ trợ khách hàng sau thời gian bảo hành không?
Những câu hỏi đó ngày càng trở nên quan trọng với tôi.
Tôi từng tiếp nhận những hệ thống mà thiết bị vẫn còn tốt nhưng việc sửa chữa rất khó.
Nguyên nhân là toàn bộ quá trình thi công trước đó không được tổ chức rõ ràng.
Ngược lại, một hệ thống được bố trí gọn gàng, có đánh dấu và có tài liệu thì dù vài năm sau xảy ra sự cố, việc kiểm tra vẫn thuận lợi hơn rất nhiều.
Vì vậy, khi nhìn một công trình hiện nay, tôi không chỉ hỏi:
“Nó có hoạt động không?”
Tôi còn tự hỏi:
“Nếu ba năm nữa nó xảy ra sự cố thì người kỹ thuật sẽ sửa nó như thế nào?”
Kinh nghiệm lớn nhất sau 20 năm: không có công việc nào hoàn toàn vô ích
Khi nhìn từng giai đoạn riêng lẻ, đôi lúc tôi cũng từng nghĩ mình đã làm quá nhiều việc khác nhau.
Lắp ráp máy tính, IT Support, quản trị mạng, server, điện nhẹ, camera, PCCC, điều hòa, thi công văn phòng, nội thất và Smart Home.
Nhưng sau hơn 20 năm, tôi nhận ra những công việc đó không hề tách rời.
Công việc lắp ráp và giao máy tính dạy tôi trách nhiệm với khách hàng.
IT Support dạy tôi cách tìm nguyên nhân của sự cố.
Quản trị mạng dạy tôi tư duy hệ thống.
Thi công văn phòng dạy tôi phối hợp nhiều hạng mục.
PCCC dạy tôi đặt yếu tố an toàn lên đúng vị trí.
Nội thất giúp tôi hiểu không gian.
Và Smart Home giúp tôi kết nối công nghệ với nhu cầu thực tế của con người.
Nếu không trải qua từng bước như vậy, có lẽ cách tôi nhìn một dự án ngày hôm nay sẽ rất khác.
Sau 20 năm, tôi vẫn phải tiếp tục học
Công nghệ thay đổi quá nhanh để một người có thể nói rằng mình đã biết đủ.
Những hệ thống mạng tôi làm cách đây hơn mười năm đã thay đổi rất nhiều.
Thiết bị Smart Home thay đổi liên tục.
AI cũng đang thay đổi cách chúng ta làm việc.
Cách con người sử dụng công nghệ cũng thay đổi theo.
Vì vậy, tôi không xem hơn 20 năm kinh nghiệm là một lý do để ngừng học.
Ngược lại, chính khoảng thời gian đó giúp tôi hiểu rằng kiến thức luôn phải được cập nhật.
Điều khác biệt có lẽ chỉ nằm ở chỗ khi đã có nhiều trải nghiệm thực tế, tôi biết mình cần học điều gì và cần đặt câu hỏi gì.
Quan trọng hơn, tôi biết cách kiểm chứng một giải pháp trước khi áp dụng cho khách hàng.
Với tôi, kinh nghiệm làm việc không chỉ là số năm ghi trên một hồ sơ nghề nghiệp.
Đó là những lần xử lý sự cố, những công trình phải chạy tiến độ và những quyết định phải đưa ra khi thực tế khác với kế hoạch.
Đó cũng là những sai sót mình từng gặp và những bài học rút ra sau mỗi dự án.
Sau hơn 20 năm, tôi vẫn đang tiếp tục tích lũy những kinh nghiệm đó.
Chính những trải nghiệm từ IT, quản trị mạng, xây dựng văn phòng, nội thất và công nghệ thông minh đã trở thành nền tảng để tôi bước sang một giai đoạn mới.
Đó là xây dựng con đường riêng của mình và từng bước hình thành Smartek.