Có những chuyện lúc còn nhỏ mình thấy rất bình thường, nhưng khi lớn lên, đi xa quê rồi mới thấy nhớ.
Với tôi, quê hương Bình Định là như vậy. Tôi nhớ con đường nhỏ trước nhà, nhớ những cánh đồng, hàng rào chè, những mùa hè nắng nóng, những đêm mưa lũ nước tràn vào nhà. Tôi nhớ cả những bữa cơm đạm bạc, những ngày đi bộ đến trường và những trò nghịch mà đám trẻ chúng tôi ngày đó nghĩ ra.
Tuổi thơ của tôi không sung sướng, có những lúc rất khó khăn. Nhưng bây giờ đã đi xa quê hơn hai mươi năm, nhìn lại tôi vẫn thấy đó là một quãng đời mà mình không thể nào quên.
Tôi lớn lên ở Xóm Mới Bờ Thành
Tôi sinh ra và lớn lên ở Xóm Mới Bờ Thành, gần Chùa Thập Tháp, thuộc vùng đất An Nhơn, Bình Định.
Sở dĩ quê tôi có cái tên Xóm Mới Bờ Thành là vì khu vực này gắn với Thành Đồ Bàn. Theo những gì tôi được nghe người lớn ngày trước kể lại, lúc đó khu này còn nhiều đất trống, cỏ cây mọc um tùm. Những gia đình chưa có nhà cửa thì lên đây dọn cỏ, chặt cây, chọn một khoảng đất rồi dựng căn nhà tranh vách đất để ở. Dần dần có nhiều gia đình đến sinh sống và thành một xóm, người dân gọi là Xóm Mới Bờ Thành.
Nhà tôi ngày đó ở trên một con đường đất rất nhỏ. Trước nhà là cánh đồng ruộng, phía sau nhà cũng là ruộng. Trước nhà còn có một hàng rào chè được trồng rồi cắt tỉa rất ngay ngắn. Đến bây giờ tôi vẫn còn giữ được một tấm hình cũ chụp căn nhà với hàng rào chè ấy.
Bây giờ nhìn lại tấm hình, tôi thấy mọi thứ rất đơn sơ. Nhưng đó là nhà mình, là nơi anh em tôi lớn lên và cũng là nơi có rất nhiều ký ức mà đến giờ tôi vẫn còn nhớ.
Mùa nắng thì hạn, mùa mưa lại lo lũ
Mùa hè ở quê tôi nắng nóng và khô hạn lắm. Nhà làm ruộng nên thiếu nước là phải tìm cách đưa nước vào ruộng. Có những lúc phải đi tát nước giữa đêm, làm đến khi nghe tiếng gà gáy.
Còn tới mùa mưa thì lại một nỗi lo khác.
Nhà tôi nằm trong khu vực hạ lưu sông Côn nên ngày đó thường xuyên bị ngập. Mỗi khi mưa lớn, nước từ trên đổ về rất nhanh, ngập nhà cửa, ruộng vườn. Hoa màu có khi bị nước cuốn mất, gia súc, gia cầm cũng có thể bị trôi theo.
Tôi nhớ có một lần lúc mình khoảng 7 hay 8 tuổi gì đó. Nửa đêm nước bất ngờ tràn vào nhà, chảy rất xiết. Cả xóm lúc đó nhốn nháo, nhiều nhà kêu cứu. Tôi còn nhỏ nên cũng chẳng biết phải làm gì, chỉ nhớ sau đó có người đưa sõng tới đưa anh em tôi lên chỗ cao.
Ở quê tôi gọi là “sõng”, nó giống như một chiếc ghe hay xuồng nhỏ để đi trên nước.
Chuyện xảy ra lâu lắm rồi nhưng cảnh nước tràn vào nhà giữa đêm thì tôi vẫn còn nhớ.
Trước đó nữa, năm 1986, khi tôi còn rất nhỏ, một cơn bão lớn đã hất bay nóc căn nhà tranh vách đất của gia đình. Sau trận bão đó, nhà tôi mới có điều kiện làm nhà xây kiên cố hơn để còn có chỗ trú mỗi khi mùa mưa bão về.
Có lẽ vì lớn lên trong hoàn cảnh như vậy nên sau này khi rời Bình Định vào TP.HCM học công nghệ thông tin, ngoài chuyện muốn tìm một chân trời mới, trong tôi cũng có suy nghĩ muốn thoát khỏi cảnh năm nào cũng phải lo nắng hạn rồi mưa bão.
Những bữa cơm ngày đó đơn giản lắm
Ngày đó nhà tôi còn khó khăn nên chuyện ăn uống cũng đơn giản lắm.
Rau muống, rau lang luộc chấm nước mắm, lá giang nấu với mắm ruốc, nước mắm kho tiêu, hay là bột mì nhất phấy lên ăn với mắm cơm… là những món rất quen thuộc. Rồi còn những món dân dã ở quê mà hồi nhỏ ăn hoài nên cũng chẳng thấy có gì đặc biệt. Vậy mà bây giờ đi xa quê lâu rồi, có những món chỉ cần nghe nhắc tới là tôi lại thấy thèm.
Có một bữa ăn mà chắc tôi nhớ tới già.
Buổi chiều hôm đó nhà nấu cơm, nhưng trong nồi chỉ khoảng một phần là cơm, còn hai phần là củ mì cắt nhỏ rồi hấp chung. Ngày đó gọi là cơm độn củ mì. Thức ăn cũng chẳng có gì nhiều, chỉ có củ lang um.
Không biết hôm đó ăn trúng cái gì mà đến tối tôi bị trúng thực. Tôi ói tới mật xanh mật vàng, người mệt lả đi. Lúc đó còn nhỏ, tôi chỉ nhớ mình rất sợ, người nhà cũng lo không biết tôi có qua khỏi hay không.
Từ đó đến giờ, cứ nói đến cơm độn củ mì là tôi lại nhớ đến buổi tối hôm ấy.
Nhưng cũng lạ, tuổi thơ ngày đó khó khăn vậy mà tụi tôi vẫn có rất nhiều niềm vui.
Mưa lũ qua rồi thì lại đi bắt cá, xúc cua
Sau những trận mưa lũ, nước rút xuống là tụi trẻ chúng tôi lại có chuyện để làm.
Tôi đi tát cá, xúc cua, câu lươn, bắt ốc… Có cái mang về nhà ăn, có cái đơn giản chỉ vì thấy vui. Đồng ruộng, bờ sông lúc đó gần như là chỗ chơi của tụi tôi.
Mùa hè thì còn nhiều trò hơn nữa. Buổi trưa có khi trốn ba mẹ đi “bắt cọp”. Cọp ở đây không phải con cọp trong rừng đâu, mà là cách tụi tôi ngày đó gọi mấy con cọp ở trong lá cây.
Đến mùa thu hoạch thì đi mót mía, mót mì, mót đậu. Hết mùa mót rồi mà vẫn muốn kiếm cái gì ăn thì đi hái xoài, mít, ổi… Có khi là hái trộm nữa.
Không còn chuyện gì làm thì kéo nhau ra bờ sông. Có lúc đi bắt rắn mối mang về làm món thịt bằm sả ớt. Ngày đó mà có món đó ăn thì thấy ngon tuyệt vời.
Bây giờ trẻ con có điện thoại, máy tính, Internet, đủ thứ để chơi. Còn tụi tôi hồi đó có cánh đồng, bờ sông, cây cối và cả một đám bạn. Vậy mà chơi từ sáng tới chiều vẫn không hết chuyện.
Nghĩ lại đúng là con nít thời đó nhiều trò lắm.
Ba mẹ tôi làm đủ nghề để nuôi anh em tôi
Ba mẹ tôi ngày đó làm ruộng, rất vất vả và lam lũ.
Riêng nói về ba tôi thì ba làm rất nhiều nghề. Ngoài làm nông, có thời gian ba mua một chiếc xe ngựa về chạy. Ai thuê gì thì làm đó: chở khách, đi chợ, chở hàng, chở gạch, chở cát…
Sau này ba bán xe ngựa rồi lại chuyển sang những công việc khác. Mùa nắng thì bán cà rem, mùa mưa thì làm cốm.
Nhắc đến chuyện làm cốm là tôi nhớ ngay những năm mình học cấp ba.
Ngày đó tôi học một buổi, buổi còn lại phải phụ gia đình. Đi học về là làm cốm gạo, cốm bắp. Có hôm làm từ lúc đi học về cho tới quá nửa đêm. Sáng hôm sau lại tiếp tục đi học.
Mùa nắng thì tôi phụ mẹ nấu xu xoa, người quê tôi còn gọi là sa sa. Có những buổi sáng khoảng 5 giờ tôi đã phải dậy, ra sông đạp rau câu (chính xác hơn là rửa cho sạch bùn bám trên rau câu) đem về phơi rồi mới đi học. Trưa đi học về, ăn cơm xong lại rửa rau, bắt nước lên rồi tiếp tục nấu.
Ngày đó vất vả lắm, không được sung sướng như nhiều đứa trẻ bây giờ. Nhưng hồi đó mình sống như vậy riết rồi cũng quen. Ba mẹ làm thì con cái phụ, còn việc học vẫn phải cố gắng.
Đi bộ 2 km để đến trường
Hồi học cấp một, nhà tôi cách trường khoảng 2 km.
Ngày nào cũng đi bộ. Sáng đi bộ đến trường, học xong trưa lại đi bộ về. Ngày đó chỉ học một buổi nên cứ sáng đi trưa về như vậy. Trời nắng cũng đi, trời mưa cũng đi.
Lên cấp hai rồi cấp ba, tôi học ở Trường An Nhơn 2. Lúc này ba mẹ mới cho tôi một chiếc xe đạp để đi học.
Nói xe đạp nghe cũng sang, chứ thật ra là một chiếc xe cũ cũ mèm. Nhưng thời đó có chiếc xe đạp để đi học là quý rồi, đâu có đòi hỏi gì.
Điều mà sau này lớn lên tôi mới hiểu là ba mẹ dù rất vất vả nhưng vẫn quyết tâm cho anh em tôi học hành đàng hoàng.
Theo ký ức của tôi, các bạn bè cùng trang lứa trong xóm mới Bờ Thành nhà tôi, không một ai cho con cái đi học giống nhà tôi trong xóm ngày đó hầu như rất ít nhà cho con cái học lên cấp 3, ai cao lắm học hết lớp 9 là nghỉ học. Nhưng ba mẹ tôi vẫn cố gắng kiếm tiền cho anh em tôi học hết đại học.
Sau này anh Hai tôi trở thành giáo viên, còn tôi trở thành kỹ sư Công nghệ Thông tin.
Bây giờ nghĩ lại, để anh em tôi có được ngày hôm nay, phía sau đó là biết bao nhiêu năm ba mẹ làm ruộng, chạy xe ngựa, bán cà rem, làm cốm, nấu xu xoa… đủ thứ nghề để lo cho con ăn học.
Tết ngày xưa chỉ vậy thôi mà vui lắm
Trong những ký ức tuổi thơ của tôi, Tết là khoảng thời gian vui nhất.
Nhà tôi nằm kế bên Chùa Thập Tháp, nên những ngày Tết người đi ngang nhà rất đông. Ngày đó xe máy chưa nhiều như bây giờ, người ta chủ yếu đi bộ hoặc đi xe đạp. Vì vậy mỗi dịp Tết là cả khu vực rất đông vui.
Tết ở nhà tôi cũng không có gì nhiều. Có bánh tét, dưa kiệu, bánh khô, bánh thuẫn, mứt dừa, mứt gừng và một nồi thịt kho.
Chỉ vậy thôi nhưng hồi đó đối với tụi tôi là vui lắm.
Đám con nít chúng tôi xuống Chùa Thập Tháp chơi rồi bắt xe ngựa vào Đập Đá. Nói đi chơi vậy thôi chứ chủ yếu là nghĩ ra đủ trò nghịch.
Tôi nhớ có trò bắn súng nước vào những chiếc xe ngựa chạy ngược chiều. Nhiều đứa nhỏ bằng tuổi mặc quần áo mới đi chơi Tết bị tụi tôi bắn ướt áo, còn cả đám thì ngồi cười hả hả.
Bây giờ nghĩ lại thấy mình hồi đó cũng quậy thiệt.
Nhưng cũng chính những chuyện nhỏ như vậy mà cái Tết ngày xưa đến giờ tôi vẫn nhớ. Tết không có nhiều thứ như bây giờ, nhưng cảm giác mong Tết và niềm vui của trẻ con lúc đó thì khó mà tìm lại được.
Quê nhà bây giờ đã khác xưa
Sau này tôi rời quê hương Bình Định vào TP.HCM học Công nghệ Thông tin.
Ngày mới đi, tôi nhớ quê nhiều lắm. Nhưng tôi cũng quyết tâm phải đi để tìm một chân trời mới cho mình. Sau những năm tháng sống với nắng hạn, mưa bão và lũ lụt ở quê, tôi muốn thử bước ra ngoài xem cuộc sống của mình rồi sẽ đi về đâu.
Và chuyến đi đó sau này đã mở ra một hành trình hoàn toàn khác trong cuộc đời tôi.
Hơn hai mươi năm trôi qua, quê nhà bây giờ cũng thay đổi nhiều.
Cánh đồng trước và sau nhà tôi vẫn còn. Nhưng đất trong xóm ngày càng được chia nhỏ để cất nhà, nên nhà cửa bây giờ san sát hơn trước, có những chỗ gần như sát vách nhau.
Con đường trước nhà ngày xưa chỉ là một con đường đất nhỏ, bây giờ cũng đã khác.
Nhìn quê nhà thay đổi, đôi lúc tôi cũng tiếc những khoảng không của ngày xưa. Nhưng đó là điều không thể tránh khỏi. Cuộc sống của người dân khá hơn, nhà cửa được xây dựng kiên cố hơn thì quê hương cũng phải thay đổi theo thời gian.
Chỉ có một điều mà mỗi lần trở về tôi vẫn cảm nhận được: tình quê và con người nơi đây vẫn chân chất như ngày tôi còn bé.
Quê hương Bình Định vẫn luôn ở trong ký ức của tôi
Bây giờ ngồi nhớ lại, tôi thấy tuổi thơ mình đúng là một tuổi thơ dữ dội.
Có nắng hạn, có mưa bão, có những đêm nước lũ tràn vào nhà. Có những bữa cơm độn củ mì, có những ngày đi bộ 2 km đến trường, có chiếc xe đạp cũ cũ mèm. Có những buổi sáng 5 giờ ra sông đạp rau câu (là rửa sạch rau câu), những ngày làm cốm đến quá nửa đêm rồi sáng hôm sau vẫn đi học.
Nhưng tuổi thơ đó cũng có những ngày tát cá, xúc cua, câu lươn, bắt ốc. Có những buổi trưa trốn ba mẹ đi chơi. Có những ngày Tết xuống Chùa Thập Tháp rồi bắt xe ngựa vào Đập Đá. Có cả những trò nghịch mà bây giờ kể lại tôi vẫn còn thấy buồn cười.
Và trên hết là hình ảnh ba mẹ tôi. Hai người nông dân lam lũ, làm đủ thứ nghề, nhưng vẫn quyết tâm cho anh em tôi được học hành đến nơi đến chốn.
Có lẽ khi còn nhỏ tôi không hiểu hết những điều đó.
Bây giờ thì tôi hiểu.
Hơn hai mươi năm xa quê, cảnh vật đã thay đổi nhiều, cuộc sống cũng đã khác. Nhưng căn nhà cũ, hàng rào chè, con đường nhỏ, cánh đồng trước và sau nhà, Chùa Thập Tháp và những con người của quê tôi vẫn còn nguyên trong ký ức.
Đó là nơi tôi sinh ra.
Đó là tuổi thơ của tôi.
Và dù đi đâu, quê hương Bình Định vẫn luôn là nơi tôi muốn trở về
