Với nhiều người, Chùa Thập Tháp là một ngôi chùa cổ nổi tiếng của Bình Định. Còn với tôi, nơi này gần gũi hơn rất nhiều: đó là ngôi chùa nằm ngay sau nhà.
Từ nhà tôi, chỉ cần băng qua một đám ruộng là đã đến khuôn viên chùa. Đó là cánh cổng tôi đi qua gần như mỗi ngày, là những buổi chiều chơi bóng chuyền với các chú tiểu, những ngày Tết lang thang quanh chùa từ sáng đến chiều, hồ sen dưới ánh trăng Rằm tháng Bảy và những đàn cò trắng chiều chiều bay về trú ngụ trong khu vườn phía sau.
Tôi còn nhớ cả những bữa cơm chay mà một đứa trẻ quê ngày ấy mong đợi cả năm. Khi còn nhỏ, tôi chưa bao giờ nghĩ Chùa Thập Tháp là một danh thắng; với tôi, nó đơn giản chỉ là một phần của tuổi thơ.
Mãi sau này, khi rời quê đi học, đi làm và sống xa Bình Định, tôi mới hiểu những điều tưởng rất bình thường ấy quý giá đến nhường nào.
Chùa Thập Tháp ở đâu?
Chùa Thập Tháp, tên đầy đủ là Thập Tháp Di Đà Tự, nằm ở vùng An Nhơn, Bình Định, nay thuộc phường An Nhơn Bắc, Tỉnh Gia Lai và là một trong những ngôi cổ tự nổi tiếng của vùng đất này.
Nhưng nếu ai hỏi tôi Chùa Thập Tháp ở đâu, câu trả lời trong ký ức lại đơn giản hơn nhiều: ngay sau nhà tôi.
Phía sau nhà ngày ấy là một đám ruộng, mà ruộng ấy cũng thuộc đất của chùa. Băng qua ruộng là tới khuôn viên. Vì quá gần nên đối với đám trẻ chúng tôi, xuống chùa không phải một chuyến đi chơi mà gần giống như bước từ sân nhà mình sang một khoảng sân khác.
Chùa Thập Tháp trong ký ức tuổi thơ tôi
Một trong những hình ảnh tôi nhớ nhất là khu vườn cây rất rộng phía sau chùa. Mọi người lúc ấy thường gọi nơi đó là “rừng”, và đám trẻ chúng tôi cũng quen miệng gọi theo.
Những đàn cò trắng bay về mỗi chiều
Vào mùa đông, rất nhiều cò trắng bay về trú ngụ trong khu cây phía sau chùa. Cứ chiều xuống là từng đàn cò từ đâu bay về, có hôm nhìn lên thấy trắng cả một vùng trời.
Ngày ấy tôi thấy chuyện đó hoàn toàn bình thường. Nhưng bây giờ sống giữa thành phố, tôi mới nhận ra mình từng có một tuổi thơ rất đặc biệt: một đám ruộng sau nhà, một ngôi chùa cổ, một khu rừng cây và những đàn cò trắng trở về khi chiều xuống.
Ngày ấy là cuộc sống. Bây giờ lại trở thành ký ức.
Cổng chùa là nơi tôi đi qua mỗi ngày
Cổng Chùa Thập Tháp quen thuộc đến mức ngày ấy tôi chưa bao giờ nghĩ phải đứng lại để ngắm. Tôi đi qua đó gần như mỗi ngày, khi thì vào Đập Đá, khi đi chơi, khi chỉ đơn giản là đám trẻ rủ nhau xuống chùa.
Những buổi chiều rảnh, chúng tôi thường chơi bóng chuyền cùng các chú tiểu. Có bóng thì chơi, mệt thì nghỉ, hôm sau lại xuống.
Người từ xa đến thường muốn ngắm kiến trúc hay tìm hiểu lịch sử. Còn đám trẻ chúng tôi ngày ấy chạy qua chạy lại trong sân mà chẳng biết mình đang lớn lên bên cạnh một nơi đặc biệt. Với chúng tôi, đó chỉ là “chùa dưới nhà”.
Tết ở Chùa Thập Tháp – những ngày vui nhất
Nếu phải chọn khoảng thời gian vui nhất ở Chùa Thập Tháp thì với tôi chắc chắn là những ngày Tết. Có những ngày tôi ở dưới chùa còn nhiều hơn ở nhà: đám trẻ tụ tập, đi quanh chùa, ra cổng rồi lại quay vào, ngày nào cũng những con đường ấy mà chẳng thấy chán.
Ngày đó phương tiện đi lại chưa nhiều. Có vài đồng tiền lì xì, một trong những thú vui của chúng tôi là leo lên xe ngựa chạy từ khu vực Chùa Thập Tháp vào Đập Đá rồi quay trở lại.
Chẳng cần có điểm đến đặc biệt. Chỉ cần được ngồi trên xe ngựa đã thấy vui.
Tuổi thơ ngày ấy đơn giản lắm: một ít tiền lì xì, một chuyến xe ngựa và một ngày chạy quanh chùa. Vậy là đủ.
Ngày 21 tháng Giêng – ngày tôi mong chờ nhất
Trong ký ức của tôi, ngày 21 tháng Giêng là một trong những ngày hội lớn của Chùa Thập Tháp, ngày giỗ vị tổ khai sơn của chùa. Khách thập phương từ nhiều nơi về rất đông để lễ Phật, tụng kinh, tham quan và dùng cơm chay.
Với người lớn, đó là một ngày lễ trang nghiêm. Nhưng với một đứa trẻ như tôi ngày ấy, điều mong chờ nhất lại rất đơn giản: được ăn.
Một tô bún chay ngày ấy là cả một niềm vui
Chỉ cần vào chùa rồi ngồi vào bàn, một lúc sau sẽ có người mang thức ăn đến. Có hôm là bún chay, có hôm là cơm chay; ăn hết mà còn đói thì vẫn có thể xin thêm.
Có khi ăn xong chúng tôi còn xin một bịch mang về. Bây giờ kể lại nghe hơi buồn cười, nhưng trẻ con ngày ấy đâu biết sĩ diện là gì. Có cái ăn là vui rồi.
Cuộc sống quê tôi khi đó còn nhiều thiếu thốn. Bây giờ một tô bún hay một phần cơm chẳng đáng bao nhiêu, nhưng đối với một đứa trẻ ngày ấy, được ăn thật no đã là một niềm vui rất lớn.
Rằm tháng Bảy và ánh trăng trước cổng Tam Quan
Một ký ức khác tôi nhớ rất rõ là những đêm Rằm tháng Bảy. Quê tôi ngày ấy chưa có đèn đường như bây giờ nên khi tối xuống là tối thật; vì vậy những đêm trăng sáng trở nên đặc biệt.
Đám trẻ chúng tôi thường tụ tập trước cổng Tam Quan của chùa. Ngay phía trước là hồ sen, phía sau là cổng cổ, xung quanh gần như không có ánh sáng nhân tạo.
Ngày ấy chẳng đứa nào đứng đó rồi nói: “Cảnh này đẹp quá”. Chúng tôi chỉ chơi, nói chuyện và chạy quanh.
Nhưng bây giờ nhớ lại, tôi lại thấy khung cảnh ấy nên thơ và trữ tình đến nao lòng. Có những thứ khi đang sống trong đó mình chẳng thấy đặc biệt; chỉ khi đã đi xa mới bắt đầu thấy nhớ.
Hồ sen, mùa lũ và chuyện bắt cá
Hồ sen trước Chùa Thập Tháp còn gắn với ký ức về những mùa lũ. Quê tôi ở vùng hạ lưu sông Côn nên chuyện nước lũ ngày ấy không xa lạ. Nước lên rồi tràn vào hồ sen, còn với đám trẻ chúng tôi, nước về cũng đồng nghĩa với… có cá.
Thế là mang lưới ra bắt. Bắt được con nào thì vui con đó.
Bây giờ nhớ lại tôi mới thấy hơi buồn cười. Cá sống trong hồ chùa, nói vui thì chắc cũng là “cá tu hành”, vậy mà đám trẻ chúng tôi cứ vô tư mang lưới xuống bắt.
Nghĩ theo tinh thần nhà Phật thì chuyện ấy chắc chẳng đúng lắm. Nhưng trẻ con ngày ấy đâu suy nghĩ xa được như vậy. Đó cũng là một phần rất thật trong tuổi thơ của tôi.
Lịch sử Chùa Thập Tháp
Khi trưởng thành và tìm hiểu lại, tôi mới biết nơi mình từng chạy chơi mỗi ngày có lịch sử hàng trăm năm.
Chùa được khai sơn vào nửa sau thế kỷ XVII bởi Tổ sư Nguyên Thiều, một nhân vật có vai trò quan trọng trong quá trình truyền bá Phật giáo tại Đàng Trong. Tên đầy đủ của chùa là Thập Tháp Di Đà Tự, còn tên “Thập Tháp” Chùa Thập Tháp nằm trong vùng đất có lịch sử gắn chặt với Thành Đồ Bàn Bình Định, kinh đô xưa của vương quốc Champa.
Qua nhiều thế kỷ và nhiều lần trùng tu, chùa vẫn giữ được không gian cổ kính với chính điện, nhà Tổ cùng nhiều công trình và hiện vật gắn với lịch sử Phật giáo miền Trung. Chùa Thập Tháp cũng đã được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.
Những điều ấy tôi chỉ biết khi đã lớn. Hồi nhỏ, tôi chẳng biết Tổ sư Nguyên Thiều là ai, cũng chẳng biết ngôi chùa mình chạy chơi mỗi ngày lại có lịch sử lâu đời đến vậy.
Có lẽ đó chính là sự khác nhau giữa một di tích trong sách vở và một nơi đã trở thành một phần đời sống của mình.
Chùa Thập Tháp trong ký ức của một người đi xa
Tôi đã rời quê từ lâu. Cuộc sống đưa tôi vào TP.HCM học CNTT, rồi đi làm và trải qua nhiều công việc khác nhau.
Nhưng những thứ tôi nhớ nhất về quê đôi khi lại rất nhỏ: đàn cò trắng, hồ sen, cổng chùa, những chuyến xe ngựa ngày Tết, buổi chiều chơi bóng chuyền với các chú tiểu và cả tô bún chay ngày 21 tháng Giêng.
Ngày ấy tôi đi ngang Chùa Thập Tháp không biết bao nhiêu lần mà chưa bao giờ nghĩ có một ngày mình sẽ ngồi ở một thành phố khác, viết lại từng ký ức về nơi này.
Có lẽ khi ở quá gần một điều gì đó, chúng ta thường không nhận ra giá trị của nó.
Nếu có dịp đến Chùa Thập Tháp
Nếu có dịp về An Nhơn và ghé Chùa Thập Tháp, tôi nghĩ không nên chỉ đến chụp vài tấm ảnh rồi đi. Hãy dành một chút thời gian đi chậm lại, nhìn kiến trúc cũ, những hàng cây, khu chính điện và thử hình dung nơi này đã tồn tại qua hàng trăm năm như thế nào.
Đây vẫn là một cơ sở Phật giáo đang sinh hoạt nên khi tham quan cần ăn mặc phù hợp, giữ yên tĩnh và tôn trọng không gian thờ tự.
Nếu có thời gian, bạn cũng có thể kết hợp tham quan Thành Đồ Bàn và Tháp Cánh Tiên ở gần đó. Với tôi, những địa danh này không đứng riêng lẻ; chúng cùng nằm trên vùng đất nơi tôi sinh ra và lớn lên.
Chùa Thập Tháp – một phần tuổi thơ tôi không thể quên
Với nhiều người, Chùa Thập Tháp là một ngôi chùa cổ nổi tiếng của Bình Định. Với tôi, nó còn là tuổi thơ.
Là đám ruộng phía sau nhà, khu “rừng” với những đàn cò trắng, những buổi chiều chơi bóng chuyền, chiếc xe ngựa ngày Tết, bữa cơm chay ngày 21 tháng Giêng, hồ sen dưới ánh trăng Rằm tháng Bảy và cả những lần đám trẻ chúng tôi mang lưới xuống bắt những con “cá tu hành”.
Những ký ức ngày ấy tưởng rất bình thường, nhưng thời gian càng trôi qua lại càng trở nên quý giá.
Có lẽ quê hương là như vậy. Khi còn ở đó, mọi thứ đều rất bình thường. Chỉ khi đã đi xa thật lâu, ta mới hiểu những điều bình thường ấy quý giá đến nhường nào.
Một số hình ảnh Chùa Thập Tháp qua góc nhìn của tôi
Những hình ảnh dưới đây được tôi ghi lại trong một lần trở về Chùa Thập Tháp. Từ chính điện, hành lang gỗ, cây cổ thụ đến hồ sen trước chùa, mỗi góc nhỏ đều gợi lại những ký ức rất gần gũi của tuổi thơ tôi.
